Moeland - Rijk van de Armen

Het Zunderts Toneel speelt in september 2012 Moeland – Rijk van de Armen, documentair theater over arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europese landen, de zogenaamde M.O.E.-landers. Moeland is een mix van kunst en actualiteit, met allerlei aspecten van het eeuwenoude verschijnsel migratie: Waarom verkassen mensen? Wat bezielt hen? Wat levert het op?
Moeland is gemaakt op het ritme van een katholieke mis. De voorstelling bevat elementen die verwantschap vertonen met gebeden, een schuldbelijdenis, lezingen, een preek. De mis als veelbeproefd format dat ons hier verbindt met veel migranten. Moeland toont onder meer een serie mini-portretten van een groep Polen in een oud winkelpand, midden in het dorp. Schrijver Peter Dictus liet zich daartoe inspireren door de huidige bewoners van zijn voormalig ouderlijk huis en zijn persoonlijke herinneringen aan dezelfde vertrekken. Zo wordt een wereldwijd en tijdloos fenomeen afgebakend tot een meer menselijke maat. Vast niet representatief, wel zo herkenbaar.

(fragment)

MONIKA
Ik ben Monika, ik ben 43 jaar.
Ik heb onduidelijk haar, geloof ik.
De kleur, het model.
Verder zie ik niet hoe ik er bij loop.
Het kan mij niet schelen.
Het is etenstijd en ik heb geen tijd om te eten.
Ik heb geen zin in die foto.
Ik heb zelf gekookt. Op mijn bord liggen een gepaneerde schnitzel, wortelaardappeltjes en stukjes bloemkool.
De anderen hebben al gegeten, ze zitten te kwebbelen.
Ze hangen rond in de keuken.
Er staat gebak op tafel.
Iemand viert hier iets en ik weet nergens van.
En dan staat daar ineens een vreemdeling in de keuken.
Met een camera.
Sodemieter op.

Het is heel simpel.
Waarom denk je dat ik hier ben.
Voor de lol.
Voor het lekker eten.
Voor het mooie weer.
Voor de vriendelijke mensen.
Voor de uitdagende werkkring.
Hier kan ik vier keer zoveel geld verdienen als daar.
Daarom ben ik hier, en niet daar.
Zo simpel.

Ik werk hier – ik zet mijn hersens uit,
ik zet mijn hart uit,
en ik pak hier zoveel mee als ik maar kan.
Zoveel mogelijk van jullie geld.
Meer moet ik van jullie niet hebben.
Niets.
Alleen jullie geld.
Jullie stink euro’s.
Meer moeten jullie van mij toch ook niet hebben.
Dan alleen mijn lijf dat zich kapot werkt.
Jullie geven niets om mij. Ik geef niets om jullie.
Wees gerust.
Zodra ik genoeg heb, bouw ik daar een huis.
Zodra ik genoeg heb, ben ik hier weg.
Zodra ik genoeg heb, zijn wij van elkaar af.
Ben maar niet bang.
Gewoon even doorbijten.
Jullie, en ik.

Op dat moment drukt die fotograaf af.
Ik wist het.
Uitgerekend nu.
De kou kruipt langs mijn rug omhoog.

Ik schijt op jullie.

MARTINA
Ik heb niet zoveel te zeggen.
Ze hebben mij hier naar toe gestuurd.
Er kwam een man bij ons in het dorp.
Op een avond, in de parochiezaal.
Hij was van het uitzendbureau.
De zaal zat vol. Iedereen was nieuwsgierig.
Bij ons in het dorp is niet veel werk.
De man liet dia’s zien.
Lachende gezichten in een moderne fabriek.
Een groep plukkers op een aardbeienveld.
De lucht was blauw en ze hadden pauze.
Mooi werk. Goed werk. In een goed land.
Je kunt daar vier keer zoveel geld verdienen als bij ons. Misschien wel vijf keer. Het bureau regelt alles.
Die man had formulieren bij zich.
Die hebben wij toen mee naar huis genomen.

Thuis hebben wij erover gesproken.
Mijn zoon zegt: ik kan hier niet weg, ik heb hier werk.
Hij kijkt naar zijn gekruiste armen op de tafel.
Mijn schoondochter zegt: ik kan de kinderen niet alleen laten.
Zij kijkt naar de slaapkamerdeur.
En dan kijken ze naar mij.
Mijn zoon zegt: jíj kunt gaan, moeder.
Mijn schoondochter zegt: jij bent toch alleen.

Mijn man is twee jaar geleden gestorven. Hij was ziek aan de longen.

Toen hebben ze mijn naam op het formulier ingevuld.
Een week later zat ik in de bus naar hier.

De fotograaf vraagt of ik kinderen heb.
Ik schud mijn hoofd. Dat gaat gemakkelijker dan ik dacht.

Elke avond kijk ik naar de foto op het tafeltje naast mijn bed.
Naar Sylvia, zij is vijf.
Naar de kleine Kryszstof, hij is vorige maand drie geworden.
Dan huil ik mezelf in slaap.

Ook de nachten hier lijken op elkaar.
Het verschil tussen zwart en wit.
Ik zie het niet. Het is er niet.

In 2012 schrijft en produceert Peter Dictus bij Het Zunderts Toneel - in coproductie met zijn eigen Theaterbedrijf PEES - de locatieproductie Moeland, documentair theater over Oost-Europese arbeidsmigranten. De premičre is op 14 september 2012. Moeland, met een uitgebreide randprogrammering, is bliksemsnel uitverkocht (ruim 1300 bezoekers) en geniet landelijke en internationale belangstelling van de media.